Sadece Türkiye değil… Dünyada et dağılımı adaletsizliği

Çeviri

1 Aralık’ta, 134 ülke Dubai’de gıdayla bağlantılı sera gazı emisyonlarının azaltılmasına yönelik taahhüt beyanını imzaladı. Tarım ve gıda sektörleri artık her ülkenin “ulusal olarak belirlenmiş katkı” şeklinde resmileştirilen 2015 Paris Anlaşması hedeflerine ulaşmaya yönelik taahhütlerinde dikkate alacak.

Ve 10 Aralık’ta, bu yüksek emisyonlu sektörlerden kaynaklanan sera gazı (GHG) emisyonlarını azaltmanın yolları üzerine bir tartışma ortaya çıktı.

“İklim değişikliğiyle mücadelede küresel yönü belirleyen yaklaşık otuz yıldır süren iklim zirvelerinde gıda sistemlerinin önemi ilk kez bu şekilde kabul edildi.”

Endüstriyel tarım şirketlerinden ve ticaret gruplarından lobiciler, geçen yıla kıyasla et ve süt endüstrisini temsil eden delege sayısının üç katıyla COP28’e rekor sayıda katıldı.

Et tedarikçisi JBS , gübre devi Nutrien, gıda devi Nestlé ve pestisit şirketi Bayer gibi dünyanın en büyük tarım şirketlerinden bazılarının yanı sıra güçlü endüstri lobi gruplarından temsilciler mevcut.

Et ve süt ürünleri 120 delege ile özellikle iyi bir şekilde temsil edildi ancak DeSmog tarafından yapılan delege listesi analizi, tarım sektörünün çıkarlarını daha geniş anlamda temsil eden lobicilerin sayısının 2022’den bu yana iki kattan fazla artarak 340’a ulaştığını gösterdi.

Özellikle et ve süt ürünleri firmaları, kısa ömürlü bir sera gazı olan ve küresel ısınmayı yavaşlatmanın en hızlı yolu olarak tanımlanan metan gazının küresel üretiminin yaklaşık üçte birini yayan hayvancılıktan kaynaklanan kirlilik nedeniyle giderek daha fazla incelemeye tabi tutuluyor.

Tarım ve Ticaret Politikası Enstitüsü’nden Ben Lilliston şunları söyledi: “Et ve süt ürünleri şirketlerinden kaynaklanan emisyonlar üzerinde daha fazla inceleme yapıldığında, operasyonlarını engelleyebilecek herhangi bir polis sonucunun önüne geçmek için oyunlarını hızlandırmaları şaşırtıcı değil. Yine de delege sayısının üçe katlanması endişe verici; bu durum, BM iklim toplantılarında kurumsal nüfuzu sınırlayan acil reform ihtiyacını ortaya çıkarıyor.” Et, mercek altına alınan tek sektör değil. Çiftçiler, perakendeciler ve işleyiciler aynı zamanda ağaçları temizleyerek, fosil yakıt türevi sentetik gübreler kullanarak ve nakliye, paketleme ve depolamada sera gazı emisyonlarına da neden oluyor.

2022 gibi yakın bir tarihte insan kaynaklı iklim bozulmasının boyutunun “bilinmediğini” iddia eden Kuzey Amerika Et Enstitüsü de dahil olmak üzere açık sözlü et lobisi grupları da Dubai’de faaliyet gösteriyor.

Büyük gıda ve tarım temsilcileri, tartışmaları zirvede tartışılan beslenme değişikliğinden uzaklaştırmaya istekli. Pazar günü, BM Gıda ve Tarım Örgütü, zengin ülkelere et tüketimini azaltma çağrısı yapması beklenen, sürdürülebilir bir küresel gıda sistemine ulaşma planının ilk taslağını yayınlayacak.

Bu, Eat-Lancet Komisyonu’nun, insanların yılda 15,7 kg’dan fazla tüketmemesini öneren tavsiyesi uygun bulundu. Oysa ki 2020 yılında ortalama bir Amerikalı 126 kg et tüketti.

Cop iklimi zirvelerine katılan şirketlerin, lobi gruplarının ve STK’ların çoğu “gözlemci” statüsündedir, ancak analiz, COP28’e kendi ulusal hükümetleriyle katılan sektör temsilcilerinin sayısında bir artış olduğunu, bunun da şirketleri ve lobi gruplarını diplomatik müzakerelere taraf haline getirdiğini gösteriyor.

Yeni analiz endüstriyel tarım sektörünün etkisinin yalnızca anlık görüntüsünü veriyor . Analizin kapsamı dışında kalan tarım ve ticaret bakanları, son yıllarda BM etkinliklerinde tarım sektörünün çıkarlarının ateşli savunucuları oldular.

Her ikisi de büyük sığır eti üreticisi olan Brezilya ve Arjantin’den hükümet yetkilileri, en son IPCC raporunda et tüketimini azaltmaya yönelik bilimsel tavsiyelerin sulandırılması yönünde baskı yaptı.

Eski bir süt ürünleri lobicisi olan ABD tarım bakanı Tom Vilsack, COP28 öncesinde endüstri gruplarına ABD’nin zirveyi et ve süt ürünleri gibi endüstrilere yönelik düzenleme çağrılarını reddeden tarım politikasına piyasa temelli yaklaşımını savunmak için kullanacağını söyledi.

TÜRKİYE’DEKİ ET FİYATLARI TÜKETİMİ NASIL ETKİLEDİ

Ekonomim’den Ali Ekber Yıldırım’ın yazısında, hayvancılıktaki sanki bütün sorunlar çözüldü, sıra kırmızı ette fiyat artışının sorumlusunu bulmaya geldi. Türkiye’deki birçok kurum adeta seferber oldu.

Halka ucuz et yedirilecek. Cumhurbaşkanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Merkez Bankası, Rekabet Kurumu, Gıda Komitesi, Ticaret Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Et ve Süt Kurumu ve daha birçok kurum, kuruluş halka ucuz et yedirmek için canla başla çalışıyor. Niyet iyi doğru olabilir. Fakat yol, yöntemde yanlışlık var. Fiyat artışlarının nedenlerini bilmeden sadece fiyata bakarak soruna çözüm üretmek ne yazık ki mümkün olmuyor. Yıllarca artan fiyatları ithalatla düşürmeye çalıştılar, düşüremediler.

Öncelikle güncel fiyatlara bakalım. Ulusal Kırmızı Et Konseyi kombina ve kesimhanelerden aldığı karkas et fiyatlarını haftalık olarak açıklıyor. En son 7 Aralık’ta açıklanan fiyatlara bakıldığında Et ve Süt Kurumu (ESK) hariç dana bıçak yağsız karkas etin kilosu ortalama 249 lira 4 kuruş. Geçen yıla göre yüzde 131,7 artış var. Et ve Süt Kurumu dahil edildiğinde dana bıçak yağsız karkas etin kilosu ortalama 242 lira 60 kuruş. Geçen yıla göre artış yüzde 128,5 oldu.

FİYAT ARTIŞLARINDA SORUMLU KİM

Rekabet Kurumu, kırmızı etteki fiyat artışları ile ilgili yoğun şikâyetler üzerine uzun zamandır araştırmalar, incelemeler yapıyor. İlk olarak bundan 12 yıl önce 2011 yılında kapsamlı bir araştırma ve inceleme yaptıktan sonra “Türkiye Kırmızı Et Sektörü ve Rekabet Politikası” adıyla 65 sayfalık bir rapor yayınladı.

Geçen hafta (6 Aralık) Rekabet Kurumu kırmızı et ile ilgili yeni bir inceleme başlattığını duyurdu. “Kırmızı Et Sektörüne Yönelik Sektör İncelemesi Başlatılmıştır.” başlığı ile yapılan açıklama şöyle:

“Kırmızı et sektörü, kırmızı etin beslenmedeki önemi ve sektörün yapısı sebebiyle Rekabet Kurumunun başlıca inceleme alanlarından birini oluşturmaktadır. Kurumumuz, son iki yılda, sektöre yönelik bir soruşturma ve iki ön araştırma yürütmüştür.

Hayvan besiciliğinin yanı sıra et ve et ürünlerinin üretimi ve satışı alanında faaliyet gösteren bir teşebbüsün perakendecilerin raf fiyatlarını belirlediği iddiasına yönelik olarak başlatılan ve uzlaşma usulüyle sonlandırılan soruşturma sonucunda, soruşturma tarafı teşebbüsün alıcılarının yeniden satış fiyatlarını belirlemek suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 4. maddesini ihlal ettiğine ve ilgili teşebbüse idari para cezası uygulanmasına karar verilmiştir.

Kırmızı ette yaşanan fiyat artışları ve arz sıkıntısı üzerine başlatılan ön araştırmaların odak noktasını ise, sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerin ve teşebbüs birliklerinin rekabeti kısıtlayıcı anlaşmalar ve/veya teşebbüs birliği kararları ile 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri iddiası oluşturmuştur. Ancak, bu ön araştırmalar sonucunda, kırmızı et fiyatlarında son dönemde meydana gelen fiyat artışlarının rekabet karşıtı eylemlerden ziyade sektörün genelinde karşılaşılan çeşitli yapısal sorunlardan kaynaklandığı değerlendirilmiştir.

Bu çerçevede; sektöre ilişkin piyasa dinamiklerinin derinlemesine incelenmesi, pazarda faaliyet gösteren oyuncuların karşılaştığı yapısal sorunların ayrıntılı bir şekilde tespiti, söz konusu sorunlara çözüm önerileri getirilebilmesi ve pazardaki rekabet koşullarının iyileştirilmesine yönelik rekabet politikası önerilerinin geliştirilmesi amacıyla kırmızı et piyasasına yönelik bir sektör incelemesi başlatılmıştır.

Kamuoyunun bilgisine saygıyla arz olunur.”

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*